Na uwagę zasługuje fakt, że według ostatnich sondaży, ponad 75% obywateli naszego kraju zdecydowanie opowiada się za wprowadzeniem równouprawnienia płci. Badanie przeprowadzone przez Centrum Badania Opinii Społecznej dotyczyło różnych sfer życia publicznego, w którym równouprawnienie to miałoby mieć miejsce. Spójrzmy zatem na co ciekawsze wyniki.

Większość ankietowanych (ponad 60%) jest zdania, że polskie prawo zapewnia w dostatecznym stopniu równouprawnienie kobietom i mężczyznom w życiu rodzinnym. Nieco gorzej jest z życiem publicznym i zawodowym (niespełna 55%). O tym, że polskie prawo zapewnia równouprawnienie w pracy przekonanych jest zdecydowanie więcej mężczyzn niż kobiet – odpowiednio 55 i 49%.

Niespełna połowa z ogółu badanych twierdzi, że poziom życia mężczyzn i kobiet jest wyrównany. W tej kwestii zdania obojga płci są zdecydowanie bardziej podzielone. Jedynie 37% badanych kobiet uznaje, że poziom życia kobiet i mężczyzn jest wyrównany.

Badania poruszają również problem dyskryminacji. Co ciekawe, niemal 40% badanych kobiet twierdzi, że zjawisko to praktycznie nie występuje w naszym kraju lub nigdy się z nim nie zetknęły. Pozostali ankietowani, wśród głównych przejawów dyskryminacji, wymieniają głównie: niższe wynagrodzenie za tę samą płacę (22% przypadków), mobbing (19%) oraz trudności, jakie kobiety napotykają przy poszukiwaniu pracy (18%).

Ciekawą statystykę buduje również pytanie dotyczące zadowolenia z przynależności do swojej płci. Jedynie 3% spośród wszystkich ankietowanych odpowiedziało przecząco.

Nie ulega wątpliwości, że wśród licznych działaczek polskich organizacji feministycznych zdecydowanie najbardziej rozpoznawalna jest postać Kazimiery Szczuki – osoby, której ogromnej wprost popularności przysporzyła rola prowadzącej program pt. „Najsłabsze ogniwo”. Mało kto wie jednak, że jest to tylko kropla w morzu jej medialnej działalności. Spróbujmy więc nieco przybliżyć Wam tę postać przytaczając niektóre fakty z jej życia.

Kazimiera Szczuka urodziła się 22 czerwca 1966 roku w Warszawie. Z wykształcenia jest historykiem literatury i krytykiem literackim. Obecnie pracuje w instytucie badań literackich PAN i wykłada na Uniwersytecie Warszawskim. Od wielu lat współpracuje z licznymi czasopismami, w których publikuje swoje artykuły i felietony. Wśród najważniejszych z nim wymienić można m. in. Gazetę Wyborczą, Teksty Drugie, Res Publica Nova czy Zadrę.

Szczuka na długo wcześniej dała się również poznać jako zagorzała zwolenniczka ruchów feministycznych. Była jedną z głównych założycielek Porozumienia Kobiet 8 Marca, które powołane zostało w 2000 roku.

W 2001 r. rozpoczęła pracę jako dziennikarka telewizyjna. Jej debiutem był program pt. „Dobre książki”, w którym pełniła rolę współprowadzącej. Prawdziwy rozkwit jej telewizyjnej kariery rozpoczął się w 2004 r. kiedy to zgodziła się pełnić rolę prowadzącej we wspomnianym wcześniej „Najsłabszym ogniwie”, emitowanego na antenie telewizji TVN. Kontrowersyjny styl programu przysporzył jej wielu przeciwników, co paradoksalnie przyczyniło się do gwałtownego wzrostu jej popularności (patrz: 1. zasada showbusinessu).

Oprócz współpracy z prasą, działalność Szczuki zaowocowała również powstaniem dwóch publikacji książkowych. Są to „Kopciuszek, Frankenstein i inne” (opublikowany w 2001 r.) oraz „Milczenie owieczek. Rzecz o aborcji” (2004).

Jak powszechnie wiadomo, na całym świecie coraz częściej dochodzi do przypadków przemocy domowej. Według najnowszych badań, jej najczęstszymi ofiarami niezmiennie pozostają kobiety. Jeżeli więc padłyśmy ofiarą przemocy domowej, powinnyśmy zdawać sobie sprawę z kilku istotnych faktów, które znacznie przyspieszą postępowanie karne przeciwko naszemu oprawcy.

Jeżeli ten problem nas dotyczy, bez wątpienia zależy nam na jak najszybszym usunięciu sprawcy z naszego mieszkania. W tym celu należy natychmiast udać się na policję i złożyć doniesienie o popełnieniu przestępstwa. Od tego momentu agresywna osoba będzie uznana za podejrzaną w sprawie karnej, dzięki czemu sąd lub prokuratura może powziąć wobec niej stosowne środki zapobiegawcze (m.in. nakaz opuszczenia mieszkania, zakaz zbliżania się lub nawet areszt tymczasowy).

Warto zaznaczyć, że zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa zawsze należy składać osobiście i ustnie. W ten sposób umożliwimy funkcjonariuszom natychmiastowe przesłuchanie nas w charakterze świadka/pokrzywdzonego. Udzielenie im wszystkich istotnych informacji np. danych osobowych pozostałych świadków już we wstępnej fazie postępowanie znacznie przyśpieszy cały proces.

Musimy też być świadome, że jako potencjalne ofiary przemocy mamy też prawo domagania się natychmiastowej ochrony przed agresywną osobą. Powołując się na możliwość zagrożenia zdrowia lub życia możemy zażądać od funkcjonariuszy usunięcia agresora z domu lub (jeśli jest to według nas niewystarczające) wystosowania prośby o tymczasowe aresztowanie sprawcy.

Termin „feminizm” po raz pierwszy został użyty w 1895r. Przez pojęcie to rozumiano ogół działań i zachowań wyrażających wszelkie idee związane z emancypacją kobiet, które zaznaczmy, miały dużo starszy rodowód.

Rozwój myśli feministycznej datuje się obecnie na przełom XVII-XVIII wieku, choć wielu badaczy dopatruje się jego powstania już dużo wcześniej. Początki nowoczesnego feminizmu sięgają czasów Rewolucji Francuskiej oraz powstania Deklaracji Praw Kobiety i Obywatelki (1791) wzorowanej na Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela, której autorką była Olimpia de Gouges. Jedna z pierwszych działaczek na rzecz praw kobiet za swoje radykalne poglądy niedługo potem zginęła na szafocie.

Niespełna rok później swoją pracę pt. „Wołanie o prawa kobiety” opublikowała Mary Wollstonecraft. Dotyczyła ona przede wszystkim zagadnień równości politycznej i symetrycznego dostępu do edukacji dla kobiet i mężczyzn. O ile były to prace pod wieloma względami prekursorskie, to nie odbiły się one jednak szerokim echem na arenie międzynarodowej.

Prawdziwa ekspansja feminizmu rozpoczęła się wraz z nadejściem XIX wieku. Od tego momentu pojęcie to staje się coraz popularniejsze. Badania nad historią feminizmu pozwalają nam wyróżnić trzy zasadnicze etapy w „życiu” tego pojęcia, które specjaliści określają jako tzw. fale feminizmu.

Pierwsza fala (zwana także „old wave”) obejmuje lata 1840-1920. Jest to okres wzmożonych działań feministek pochodzących głównie z Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Główne postulaty dotyczyły przede wszystkim reformy prawa wyborczego i rodzinnego, a także poprawy warunków ekonomicznych. Ruch ten spotkał się jednak z ostrą krytyką, zwłaszcza ze strony brytyjskich konserwatystów.

Druga fala (second wave feminism) przypada na przełom lat  60-tych i 70-tych XX wieku i dotyczy przede wszystkim Stanów Zjednoczonych oraz niektórych państw zachodniej Europy. Postulaty z tego okresu dotyczyły głównie reformy rynku pracy oraz takich kwestii jak seksualność czy aborcja.

Trzecią falę feminizmu obserwuje się od lat 80-tych XX wieku. Była ona reakcją na fakt, że dotychczasowe działania feministek nie poskutkowały realizacją zamierzonych celów. Feministki trzeciej fali poruszały tematy, które do tej pory pomijano – kwestie rasowe oraz pochodzenie etniczne. Swoje poglądy opierały w dużej mierze na nowoczesnej filozofii oraz najnowszych teoriach społecznych.

Molestowanie seksualne staje się obecnie coraz powszechniejszym zjawiskiem. Do tego typu zachowań coraz częściej dochodzi w miejscu pracy. Zastanówmy się więc, jak możemy poradzić sobie z tym problemem. Poniżej prezentujemy najskuteczniejsze metody walki z molestowaniem seksualnym w miejscu naszego zatrudnienia.

Przede wszystkim powinniśmy jasno i wyraźnie dać do zrozumienia danej osobie, że nie życzymy sobie tego typu zachowań z jej strony. Powinniśmy zrobić to w sposób głośny i dobitny, najlepiej w obecności świadków (świadkiem może być też osoba przebywająca w sąsiednim pomieszczeniu, która usłyszy naszą gwałtowną reakcję).

Należy zbierać wszelkie możliwe dowody, które w przyszłości pomogą nam dowieść naszej racji. Skrupulatne dokumentowanie przebiegu molestowania polega przede wszystkim na zbieraniu i zapisywaniu wszelkich liścików czy e-maili. Można do tego celu posłużyć się również dyktafonem bądź kamerą internetową wbudowaną w naszego laptopa.

Utrzymuj kontakt z innymi pracownikami – istnieje duże prawdopodobieństwo, że osoba dopuszczająca się tego typu zachowań może molestować nie tylko nas, ale także pozostałych pracowników. Złożenie ewentualnej skargi zdecydowanie bardziej ją uwiarygodni, jeżeli pochodzić ona będzie od większej ilości osób.

Skoro o skargach mowa, to w żadnym wypadku nie powinnyśmy się wahać przed jej złożeniem. Jeżeli osobą molestującą jest nasz bezpośredni przełożony, powinnyśmy udać się do osoby na wyższym stanowisku. Jeżeli natomiast doświadczamy molestowania ze strony pracodawcy, wówczas należy skontaktować się z Państwową Inspekcją Pracy lub też złożyć pozew bezpośrednio do sądu.

Skorzystaj z pomocy specjalistów – często bywa tak, że nasza skarga zostanie zbagatelizowana przez pracodawcę/zwierzchnika. Dotyczy to zwłaszcza małych przedsiębiorstw, które często mają problemy kadrowe i nie mogą sobie pozwolić na natychmiastowe zwolnienie pracownika. W takiej sytuacji powinnyśmy udać się do psychologa, który udzieli nam wsparcia i poinstruuje nas, jak w tej sytuacji należałoby się zachować aby doprowadzić sprawę do końca i rozstrzygnąć ją na swoją korzyść.

Pamiętajmy, że w żadnym wypadku nie możemy bagatelizować lub zatajać tego problemu. Jeżeli doświadczamy molestowania powinnyśmy natychmiast reagować. Wzrost liczby zgłaszanych przypadków molestowania w pracy z biegiem czasu może spowodować zaostrzenie przepisów względem osób dopuszczających się tego typu zachowań.

Przez pojęcie „molestowanie seksualne” należy rozumieć każde nieakceptowane zachowanie o charakterze seksualnym lub odnoszące się do płci pracownika, którego celem lub skutkiem jest naruszenie jego godności osobistej, poniżenie bądź upokorzenie. Molestowanie może przybierać trzy zasadnicze formy – fizyczną, werbalną i pozawerbalną.

Najczęstszymi przejawami molestowania, z którymi możemy bezpośrednio zetknąć się w miejscu pracy są m.in.: dotykanie, poklepywanie, składanie propozycji seksualnych, wygłaszanie niestosownych uwag (dotyczących ubioru, wyglądu czy wieku), lubieżne spojrzenia, gesty, a także przesyłanie jakichkolwiek materiałów (zdjęć, dowcipów) o charakterze seksualnym. Wyróżnia się trzy podstawowe typy molestowania seksualnego.

Pierwszy z nich to tzw. „usługa za usługę”. Polega na domaganiu się współżycia w zamian za zatrudnienie, podwyżkę, awans lub wystawienie pozytywnych referencji. Może także dotyczyć domagania się współżycia w zamian za uniknięcie zwolnienia z pracy lub przeniesienia pracownika na niższe stanowisko.

Drugi typ molestowania to przebywanie we wrogim środowisku, w którym narażone jesteśmy m.in. na wspomniane wcześniej dotykanie z intencją seksualną, obraźliwe komentarze dotyczące naszego wyglądu lub dowcipy o charakterze seksualnym.

Trzecim typem molestowania seksualnego jest nękanie pracownika z powodu płci. Przykładami takich zachowań mogą być poniżające komentarze na temat uzdolnień (bądź ich braku) kobiet i mężczyzn, agresywne komentarze na temat danej płci w rozumieniu kolektywnym. Warto zaznaczyć, że tego typu komentarze aby zostały uznane za przejawy molestowania, wcale nie muszę dotyczyć wyłącznie sfery seksualnej.

Pamiętajmy, że molestowanie seksualne jest bezpośrednim przejawem dyskryminacji pod względem płci, za które grożą sankcje karne. Jako osoby pracujące powinniśmy pamiętać, że mamy prawo do pracy w warunkach wolnych od molestowania, a zapewnienie nam takich warunków jest obowiązkiem naszego pracodawcy.

Definicję dyskryminacji kobiet normuje artykuł 1. konwencji ONZ o eliminacji wszelkich form dyskryminacji kobiet. Według tego artykułu dyskryminacją kobiet nazywamy wszelkie zróżnicowanie, wykluczenie, ograniczenie lub uniemożliwienie kobietom, niezależnie od ich stanu cywilnego, realizacji lub korzystania na równi z mężczyznami z praw człowieka oraz podstawowych wolności w życiu politycznym, gospodarczym, społecznym, obywatelskim i każdym innym. Artykuł dokonuje również podziału pojęcia dyskryminacji, wyróżniając tym samym jej dwa zasadnicze typy.

Dyskryminacja bezpośrednia – zachodzi wtedy gdy dana osoba jest (lub mogłaby być) traktowana gorzej niż inna osoba znajdująca się w podobnej sytuacji czy stanowisku. Przykładami dyskryminacji bezpośredniej mogą być takie sytuacje jak np. kobieta pełniąca tę samą funkcję co mężczyzna, jednak zarabiająca mniej; zatrudnienie na dane stanowisko mężczyzny zamiast kobiety o wyższych kwalifikacjach zawodowych; nie zatrudnianie kobiet w ciąży lub zwalnianie wyłącznie kobiet w wyniku restrukturyzacji firmy.

Dyskryminacja pośrednia – zachodzi wówczas, gdy pozornie neutralne postanowienie, kryterium lub działanie wprowadza dysproporcję w zakresie warunków zatrudnienia na niekorzyść danej grupy pracowników, która wyodrębniona została według płci, rasy czy wieku. Przykładami takich zjawisk mogą być następujące sytuacje: pracodawca postanawia zatrudniać na danym stanowisku wyłącznie osoby spełniające dane kryterium (np. powyżej 170cm wzrostu, możliwość podniesienia ciężaru o wadze 20kg) choć nie jest to unormowane żadnymi wewnętrznymi, ani zewnętrznymi przepisami.

Warto zaznaczyć, że według innego artykułu konwencji ONZ za przejaw dyskryminacji uznaje się również wszelkie działania mające na celu nakłanianie osób trzecich do naruszania zasad równego traktowania albo zachowań, których celem jest poniżenie bądź upokorzenie pracownika.

Pomimo coraz większego poszanowania dla praw kobiet w zakresie dostępu do danego stanowiska pracy, nadal zdarza się, że niektórzy pracodawcy dyskryminują płeć piękną w zakresie szans rozwoju i możliwości awansu zawodowego. Taka sytuacja wywołuje więc naturalną konieczność restrukturyzacji rynku pracy przy szczególnym uwzględnieniu praw kobiet do równego traktowania przez pracodawców bądź przełożonych.

Nie od dziś powszechnie wiadomo, że kobietom, pomimo równego dostępu do większości stanowisk, zdecydowanie trudniej jest się na nich utrzymać. Pomimo faktu, że kobiety mają te same umiejętności i kwalifikacje, zarabiają zdecydowanie mniej niż mężczyźni na tożsamych stanowiskach (różnica wynosi średnio ok. 18%).

Oprócz dyskryminacji płacowej, pracodawcy wydają się być niewzruszeni faktem, że kobiety często obarczone są niejako podwójnymi obowiązkami – z jednej strony starają się spełniać zawodowo, z drugiej natomiast – realizują się jako matki. Restrukturyzacja kodeksu pracy miałaby więc  w największym uogólnieniu polegać na stworzeniu przepisów, które będą zdecydowanie bardziej przychylne kobietom wychowującym dzieci. Spróbujmy zatem zaprezentować najistotniejsze spośród postulowanych propozycji zmian.

Najważniejszą kwestią są zmiany w ustawie, które miałyby sprzyjać zwiększeniu aktywności zawodowej kobiet. Niektóre postulaty dotyczą konieczności promowania miejsc i stylu pracy przyjaznych osobom wychowującym dzieci oraz upowszechniać elastyczne formy czasu pracy i jej zróżnicowane formy (telepraca, praca w domu przez internet, praca tymczasowa).

Organizacje kobiece domagają się również powstania licznych „mikroprzedszkoli” na osiedlach i w miejscach pracy, co rozwiązałoby problem opieki nad dzieckiem. Istnieje również projekt ustawy przewidującej liczne ulgi dla przedsiębiorstw, które aktywnie wspierają politykę prorodzinną, a co za tym idzie – również i pracujące matki.

Uznanie, ochrona i urzeczywistnienie praw kobiet powinno być pierwszym krokiem w walce o równość płci we współczesnym świecie. Mówiąc o walce o prawa kobiet, mamy tu na myśli przede wszystkim podjęcie wszelkich niezbędnych działań mających na celu uznanie ich obecności i aktywności w życiu publicznym.

Warto zauważyć, że jeszcze nie tak dawno temu tzw. „powszechne prawa obywatelskie” dotyczyły wyłącznie mężczyzn. Kobiety dysponują prawem wyborczym, prawem do edukacji i niezależności ekonomicznej dopiero od kilkudziesięciu lat. Fakt, że prawa kobiet są w rzeczywistości prawami człowieka, do tej pory nie jest rozpowszechniony w ogólnej świadomości narodowej Polaków. Stąd też narodziła się potrzeba powstania ustawy o równym statucie kobiet i mężczyzn, której zadaniem byłoby jednoznaczne sprecyzowanie na czym polega równość obojga płci we wszystkich aspektach życia społecznego.

Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że powszechna walka o prawa kobiet rozpoczęła się dopiero 30 lat temu. Najważniejszym wydarzeniem, które zainicjowało takie działania na ogólnoświatową skalę była konferencja w Nairobi. Wcześniej kobiety przez dziesiątki lat dochodziły do swoich praw w rozproszeniu, w obrębie różnorodnych organizacji kobiecych. Dopiero konferencja w Nairobi, w której udział wzięły kobiety ze wszystkich stron świata, zaowocowała licznymi postanowieniami m.in. powołaniem niezbędnych do tego celu instytucji o zasięgu, zarówno krajowym, jak i międzynarodowym.

Od tego momentu sprawą kluczową stało się dbanie o stabilizację prawną tychże instytucji oraz wynikające z niej statutowe sprecyzowanie kompetencji. Od tej pory istotną funkcję pełnić będzie także urząd Pełnomocnika ds. Równego Statutu Kobiet i Mężczyzn.

Do jego/jej najważniejszych zadań  należeć będzie m.in. organizowanie szkoleń dla pracowników administracji i wymiarów sprawiedliwości, nauczycieli oraz organizacji pozarządowych. Organizować będzie również konferencje dotyczące równości kobiet w ubieganiu się o pracę, edukację i opiekę zdrowotną.

Zasada równouprawnienia płci ugruntowała swoją pozycję prawną wraz z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Wcześniej pojęcie to istniało wprawdzie w polskiej rzeczywistości i, po części, również w polskim systemie prawnym, jednak jego nieprzestrzeganie nie wiązało się z żadnymi sankcjami karnymi. Do momentu wstąpienia naszego kraju do europejskiej wspólnoty zasada równości płci była więc pojęciem dość niejasnym. Spróbujmy zatem odpowiedzieć na pytanie, czym właściwie jest równouprawnienie płci i na jakich płaszczyznach życia społecznego pojęcie to realnie funkcjonuje?

Wcześniejsze nieprzestrzeganie zasady równości płci w naszym kraju wynikało przede wszystkim z polskiej obyczajowości i kultury życia codziennego. Były one raczej patriarchalne i niesymetryczne. Wynikało to głównie z faktu, że w znacznej mierze opierały się one na zbiorze historycznych i powszechnie propagowanych stereotypach.

Równy status płci swoim zasięgiem obejmuje m.in. takie pojęcia jak: równość wobec prawa, równość względem dostępu do zatrudnienia, równość płac, równość w możliwości awansu zawodowego, równość w dostępie do kształcenia a także równość pod względem zabezpieczenia zawodowego.

Przestrzeganie zasady równości obojga płci wobec wszystkich sfer życia społecznego jest obecnie jedną z najistotniejszych kwestii dla wszystkich cywilizowanych narodów współczesnego świata. Wynika to głównie z faktu, iż żyjemy w drugiej dekadzie XXI w. gdzie naczelną zasadą nowoczesnego państwa jest unikanie jakichkolwiek przejawów dyskryminacji.

Zasada równości jest przecież jednym z trzech głównych wyznaczników współczesnych systemów demokratycznych. Jej nieprzestrzeganie przez którekolwiek z państw wspólnoty wiązałoby się więc ze swoistą zaściankowością, nie wspominając już o pewnego rodzaju dyskryminacji takiego kraju na arenie międzynarodowej.

W ten oto sposób wykazaliśmy jak drażliwym problemem dla współczesnego świata jest zagadnienie równouprawnienia płci. Nowoczesne państwa nie mogą pozwolić sobie na próby podziałów swoich obywateli na „lepszych” i „gorszych”, ponieważ doprowadziłoby to do szerzenie się ksenofobii, będącej jednym z największych zagrożeń każdej, nie tylko  międzynarodowej wspólnoty.